EDI, oftewel Expliciete Directe Instructie, is een gestructureerde aanpak waarbij je als docent stap voor stap nieuwe lesstof introduceert, modelleert en samen met leerlingen oefent. Je hoeft geen extra budget of uren vrij te maken om ermee te starten. Met een paar gerichte aanpassingen in je bestaande lessen kun je EDI direct toepassen, ook als je nog maar net begint.

In dit artikel lees je hoe je EDI implementeert zonder dat het je veel tijd of geld kost. We lopen de stappen door van voorbereiding tot borging, zodat je na het lezen meteen aan de slag kunt.

Wat je minimaal nodig hebt om te starten met EDI

Voordat je begint, is het goed om te weten wat je al hebt en wat je nodig hebt. EDI vraagt geen dure materialen of uitgebreide nascholing om mee te starten. Wat je wel nodig hebt, is een helder beeld van de basisonderdelen.

• Een lesplan of lesschema dat je al gebruikt
• Een duidelijk leerdoel voor de les (één concreet doel, geen vijf)
• Een manier om leerlingen te activeren, zoals een whiteboard, mini-borden of een simpele duim omhoog/omlaag-check
• Ongeveer tien minuten extra nadenktijd vóór de les

Meer heb je in het begin echt niet nodig. EDI werkt het beste als je klein begint en het daarna uitbreidt. Controleer of je leerdoel meetbaar en concreet is, want dat is de basis van alles wat daarna komt.

Begin met één EDI-fase per les

EDI bestaat uit meerdere fasen, zoals het activeren van voorkennis, het modelleren, begeleid oefenen en zelfstandig oefenen. Als je alles tegelijk wilt invoeren, raak je snel het overzicht kwijt. Begin daarom met één fase en bouw dat uit.

1. Kies de fase die het beste aansluit bij je huidige zwakste punt. Heb je moeite met een rustige start? Begin met de activatiefase. Merk je dat leerlingen vastlopen bij zelfstandig werken? Focus eerst op begeleid oefenen.
2. Pas die ene fase bewust toe in drie opeenvolgende lessen.
3. Evalueer na die drie lessen kort: wat werkte, wat niet?
4. Voeg daarna pas een tweede fase toe.

Na drie tot vier weken heb je op deze manier meerdere fasen ingebouwd zonder dat het voelt als een complete ommezwaai. Je zult merken dat leerlingen sneller begrijpen wat er van hen verwacht wordt, wat direct bijdraagt aan een rustiger klassenklimaat.

Pas je bestaande lessen aan zonder opnieuw te beginnen

Je hoeft je lessen niet helemaal opnieuw te schrijven. EDI is geen nieuw lesformat, het is een manier van structureren. Neem een les die je al hebt en bekijk welke EDI-elementen er al in zitten.

1. Lees je lesplan door en markeer waar je uitleg geeft (dat is je modelleermoment).
2. Voeg vóór die uitleg een activerende vraag toe die aansluit bij de voorkennis van leerlingen.
3. Voeg na de uitleg een moment van begeleid oefenen toe, waarbij je samen met de klas een voorbeeld uitwerkt.
4. Sluit af met een korte check: begrijpen leerlingen het leerdoel?

Dit kost je de eerste keer misschien twintig minuten extra voorbereiding. Daarna gaat het steeds sneller, omdat je hetzelfde denkpatroon toepast op elke les. Je recyclet je bestaande materiaal en maakt het sterker, niet meer werk.

Gebruik gratis tools en schoolmaterialen als ondersteuning

Je hebt geen dure software of betaalde platforms nodig om EDI goed te ondersteunen. De meeste scholen hebben al wat je nodig hebt, of je kunt gratis alternatieven gebruiken.

• Whiteboards of mini-borden: leerlingen schrijven hun antwoord op en houden het omhoog. Direct zichtbaar wie het begrijpt.
• Duim omhoog/omlaag of stoplichtkleuren: snelle informele check zonder extra materiaal.
• Gratis tools zoals Mentimeter of Google Forms: handig voor digitale klassen of hybride lessen.
• Leerlingboeken en methodes: gebruik de voorbeeldopgaven als modelleeroefening in plaats van nieuwe te maken.
• Bestaande toetsvragen: gebruik die als basis voor begeleid oefenen, zodat leerlingen alvast wennen aan het niveau.

Controleer na elke les welke tool het meeste inzicht gaf in het begrip van de klas. Dat is de tool die je vaker gaat gebruiken. Investeer je tijd in wat werkt, niet in wat er mooi uitziet.

Controleer of EDI beklijft in je lespraktijk

Implementeren is één ding, maar beklijven is een ander verhaal. EDI werkt alleen als je het consequent toepast en regelmatig evalueert of het ook echt effect heeft op het leren van leerlingen.

1. Houd een kort logboek bij, zelfs een paar zinnen per les is genoeg. Noteer wat je deed en wat je opviel bij leerlingen.
2. Vraag leerlingen eens per twee weken om het leerdoel van de les in eigen woorden te omschrijven. Kunnen ze dat niet, dan is er iets misgegaan in de instructiefase.
3. Vergelijk toetsresultaten of werkstukken over een periode van zes weken. Zie je verbetering in begrip of uitvoering?
4. Bespreek je aanpak met een collega of mentor, ook al is dat maar vijf minuten in de gang.

Als je merkt dat leerlingen het leerdoel niet halen, ga dan terug naar de modelleer- of begeleid-oefenfase. Dat is geen falen, dat is precies hoe EDI bedoeld is: je past je instructie aan op basis van wat je ziet.

Veelgemaakte fouten bij EDI en hoe je ze voorkomt

Startende docenten lopen bij EDI vaak tegen dezelfde valkuilen aan. Het helpt om die te kennen voordat je ze zelf maakt.

• Te veel leerdoelen per les: kies één concreet doel. Twee of drie doelen verdunnen je instructie en verwarren leerlingen.
• Modelleren overslaan: veel docenten gaan te snel naar zelfstandig werken. Leerlingen hebben het voorbeeld nodig om te begrijpen wat er van hen verwacht wordt.
• Controleren vergeten: een les afsluiten zonder te checken of leerlingen het leerdoel hebben bereikt, is een gemiste kans. Bouw altijd een korte exitcheck in.
• EDI als strak script zien: EDI is een structuur, geen script. Je mag improviseren en aanpassen op wat je in de klas ziet.
• Verwachten dat het meteen perfect gaat: de eerste keer voelt EDI onwennig. Dat is normaal. Geef jezelf de ruimte om te leren.

De meest voorkomende fout is eigenlijk dat docenten stoppen na één of twee pogingen omdat het nog niet soepel loopt. EDI vraagt herhaling. Hoe vaker je het toepast, hoe natuurlijker het aanvoelt en hoe meer je ervan terugziet in de klas.

Hoe wij helpen met didactisch coachen

EDI implementeren in je eigen lessen is een mooie stap, maar groeien gaat sneller als iemand met je meekijkt en concrete feedback geeft. Bij September Onderwijs bieden we een programma aan dat precies daarvoor is ontworpen.

Ons Didactisch Coachen Programma helpt je om:

• Planmatig en gestructureerd te coachen en feedback te geven aan leerlingen
• Het denkproces van leerlingen actief te stimuleren op een manier die motiverend werkt
• EDI en andere instructiestrategieën duurzaam in te bedden in je dagelijkse lespraktijk
• Met borging te werken, zodat wat je leert ook echt beklijft

Het programma is praktijkgericht, met concrete oefeningen en ervaren trainers die je begeleiden op basis van wat jij nodig hebt. Wil je weten of dit past bij jouw situatie? Neem gerust contact met ons op, we denken graag met je mee.