Duurzaam pedagogisch-didactisch handelen bouw je niet in één dag op. Het vraagt om bewust oefenen, regelmatig terugkijken op je eigen lessen en het stap voor stap aanpassen van je aanpak. De kern is simpel: breng in kaart waar je nu staat, kies één concrete focus, oefen gericht en zorg dat nieuwe gewoonten blijven hangen. In dit artikel lees je precies hoe je dat aanpakt.

Breng je huidige pedagogisch-didactisch handelen in kaart

Voordat je iets kunt verbeteren, moet je weten waar je nu staat. Veel docenten slaan deze stap over en gaan meteen aan de slag met nieuwe technieken, maar dan mis je het vertrekpunt. Een eerlijke nulmeting geeft je richting en helpt je later ook te zien hoeveel je al gegroeid bent.

1. Schrijf na drie verschillende lessen op wat goed ging en wat stroef liep. Denk aan instructie, vragen stellen, omgaan met gedrag en het activeren van leerlingen.
2. Vraag een collega om één les bij te wonen en kort te noteren wat hij of zij observeert. Geen oordeel, gewoon observaties.
3. Vergelijk je eigen notities met die van je collega. Waar zit overlap? Waar zit verschil?

Na deze stap heb je een concreet beeld van je sterke kanten en de punten waarop je kunt groeien. Dat beeld is je startpunt. Bewaar het, want je hebt het straks nodig bij het maken van je ontwikkelplan.

Kies een focus die aansluit op je lespraktijk

Je hebt nu een overzicht van wat er speelt in jouw lessen. De volgende stap is het kiezen van één focus. Niet drie dingen tegelijk, maar één. Dat klinkt misschien te simpel, maar juist die focus zorgt ervoor dat je écht vooruitgang boekt.

Stel jezelf de vraag: welk onderdeel van mijn pedagogisch-didactisch handelen heeft nu de meeste impact op mijn leerlingen? Denk aan zaken als:

• Duidelijkere instructie geven (bijvoorbeeld via expliciete directe instructie)
• Meer activerende werkvormen inzetten
• Beter differentiëren naar niveau
• Vragen stellen die het denkproces van leerlingen stimuleren
• Effectiever omgaan met ongewenst gedrag

Kies de focus die het meest aansluit op wat je in je nulmeting hebt gezien. Schrijf die focus op als een concrete doelzin, bijvoorbeeld: “Ik stel in elke les minimaal vijf open vragen die leerlingen uitdagen om zelf na te denken.” Een concrete formulering helpt je om later te controleren of je het daadwerkelijk doet.

Oefen nieuwe vaardigheden stap voor stap in de klas

Met je focus helder is het tijd om te oefenen. Niet alles in één keer, maar bewust en opgebouwd. Nieuwe vaardigheden beklijven het best als je ze herhaaldelijk toepast in een echte context, namelijk jouw klas.

1. Bereid één les specifiek voor met je nieuwe vaardigheid als centraal element. Schrijf letterlijk op wanneer en hoe je die vaardigheid inzet.
2. Geef de les en voer je plan zo goed mogelijk uit. Perfectie is niet het doel, bewust oefenen wel.
3. Noteer direct na de les kort: wat deed je, hoe reageerden leerlingen, wat zou je de volgende keer anders doen?
4. Herhaal dit minimaal vier tot zes keer voordat je je focus verlegt.

Na een paar weken oefenen merk je dat de nieuwe vaardigheid minder bewuste aandacht vraagt. Dat is een goed teken. Je bouwt routine op. Verwacht ook kleine terugvallen, die horen erbij en betekenen niet dat je het verkeerd doet.

Haal structureel feedback op uit je lessen

Oefenen zonder feedback is werken in het donker. Je hebt informatie nodig over hoe jouw aanpak landt, zowel bij leerlingen als vanuit een externe blik. Structurele feedback is daarom geen luxe maar een werkzame gewoonte.

Er zijn meerdere manieren om feedback te verzamelen:

• Leerlingfeedback: Stel aan het einde van een les twee korte vragen, zoals “Wat heb je vandaag geleerd?” en “Wat vond je onduidelijk?” Dit geeft je direct inzicht in hoe je instructie aankomt.
• Collegiale observatie: Plan elke vier tot zes weken een lesbezoek met een collega of coach. Geef van tevoren aan waar je feedback op wilt.
• Video-opname: Neem jezelf op tijdens een les en kijk terug. Wat zie je dat je anders had gedaan? Dit is soms confronterend maar ontzettend leerzaam.

Zorg dat feedback concreet en gericht is. “Het ging goed” helpt je niet verder. Vraag altijd door: wat ging goed, wat kan beter en wat zou je als tip meegeven?

Verwerk feedback in een persoonlijk ontwikkelplan

Feedback ophalen is stap één, er daadwerkelijk iets mee doen is stap twee. Een persoonlijk ontwikkelplan helpt je om feedback om te zetten in concrete acties en je groei bij te houden.

1. Lees je verzamelde feedback terug en noteer de terugkerende thema’s. Wat hoor je vaker? Wat valt op?
2. Kies op basis daarvan één of twee concrete actiepunten voor de komende vier weken.
3. Schrijf per actiepunt op: wat ga je doen, hoe vaak, en hoe je weet dat het gelukt is.
4. Plan een moment in om je plan te evalueren, bijvoorbeeld aan het einde van elke maand.

Een persoonlijk ontwikkelplan hoeft geen uitgebreid document te zijn. Een A4 of zelfs een paar notities in je agenda werkt prima, zolang je het maar regelmatig terugpakt. Het gaat erom dat je bewust bezig blijft met je eigen pedagogisch-didactisch handelen en niet terugvalt in de waan van de dag.

Borging: hoe nieuwe gewoonten beklijven

De grootste valkuil bij professionele ontwikkeling is dat nieuwe inzichten na een tijdje weer wegglijden. Je hebt een training gevolgd, je bent enthousiast, maar drie maanden later doe je het toch weer zoals je het altijd deed. Borging voorkomt dat.

Nieuwe gewoonten beklijven als je ze inbouwt in je dagelijkse en wekelijkse routines. Denk aan:

• Een vast reflectiemoment na elke les, al is het maar twee minuten
• Een maandelijks gesprek met een collega of coach over je ontwikkeling
• Je ontwikkelplan regelmatig bijwerken en terugpakken
• Deelname aan een professionele leergemeenschap (PLG) binnen je school

Borging is ook een kwestie van herhaling. Hoe vaker je een vaardigheid bewust inzet, hoe meer het een automatisme wordt. Geef jezelf de tijd. Duurzame groei vraagt maanden, niet weken.

Hoe wij helpen met didactisch coachen

Bij September Onderwijs weten we hoe lastig het is om nieuwe vaardigheden echt vast te houden in de drukte van een schooljaar. Ons Didactisch Coachen Programma is precies daarop ontworpen. Het is geen losse training die je na één dag vergeet, maar een masterclass met een volledig borgingstraject.

Wat je kunt verwachten:

• Praktische training in planmatig en gestructureerd coachen en feedback geven
• Technieken om het denkproces van leerlingen te stimuleren op een manier die motiverend werkt
• Een borgingstraject dat zorgt dat het geleerde daadwerkelijk in jouw lespraktijk landt
• Begeleiding door ervaren trainers die de onderwijspraktijk van binnenuit kennen

Wil je weten of ons Didactisch Coachen Programma aansluit bij jouw situatie? Neem contact op en we kijken samen wat het beste past bij jouw school of jouw eigen ontwikkeling als docent.