Pedagogisch-didactisch handelen is de manier waarop docenten hun lessen vormgeven, instructie geven, leerlingen begeleiden en reageren op wat er in de klas gebeurt. Het omvat zowel de pedagogische relatie met leerlingen als de didactische keuzes die docenten maken om leren mogelijk te maken. Voor schoolleiders die hun team willen versterken, is het ontwikkelen van pedagogisch-didactisch handelen een van de meest directe manieren om de leskwaliteit schoolbreed te verbeteren. Deze gids loopt stap voor stap door het proces: van het in kaart brengen van de huidige situatie tot het duurzaam verankeren van nieuw gedrag in de schoolcultuur.

Breng het pedagogisch-didactisch handelen in kaart

Begin met een eerlijk beeld van waar je school nu staat. Zonder die nulmeting weet je niet wat je wilt verbeteren, en loop je het risico om een traject te starten dat langs de echte behoeften van docenten heen schiet. Dit is geen beoordeling van individuele docenten, maar een collectief startpunt.

1. Plan lesbezoeken bij meerdere docenten en gebruik een gedeeld observatiekader, zodat je vergelijkbare informatie verzamelt.
2. Voer korte gesprekken met docenten over hun eigen ervaring: waar lopen ze tegenaan, wat gaat al goed?
3. Analyseer beschikbare data zoals leerlingresultaten, verzuimcijfers en uitkomsten van leerlingtevredenheidsonderzoeken.
4. Breng in kaart welke competenties al sterk aanwezig zijn en op welke punten de meeste winst te behalen valt.

Na deze stap heb je een concreet overzicht van sterke punten en ontwikkelpunten per team of afdeling. Dat overzicht vormt de basis voor alles wat volgt.

Stel schoolbrede ontwikkeldoelen op

Met de nulmeting in handen is het tijd om te bepalen waar je naartoe wilt. Goede ontwikkeldoelen zijn specifiek genoeg om richting te geven, maar breed genoeg om voor het hele team relevant te zijn. Denk aan doelen rondom klassenmanagement, differentiatie, instructiekwaliteit of formatief handelen.

1. Selecteer twee tot drie prioriteiten op basis van de observaties en gesprekken uit de eerste stap. Meer dan drie maakt het traject te versnipperd.
2. Formuleer elk doel in gedragstermen: wat doen docenten anders of beter als het doel bereikt is?
3. Betrek het team bij het vaststellen van de doelen. Docenten die zich herkennen in de doelen, zijn gemotiveerder om eraan te werken.
4. Bepaal een tijdshorizon: wat wil je aan het einde van dit schooljaar bereikt hebben?

Je weet dat deze stap geslaagd is als je de doelen kunt uitleggen aan een docent en hij of zij direct begrijpt wat dat in de praktijk betekent voor zijn of haar lessen.

Ontwerp een passend professionaliseringstraject

Nu de doelen helder zijn, ontwerp je een traject dat docenten daadwerkelijk helpt die doelen te bereiken. Een losse studiedag is zelden genoeg. Effectieve professionalisering combineert theorie, oefening en begeleiding over een langere periode.

Denk bij het ontwerp aan de volgende bouwstenen:

• Trainingen om nieuwe kennis en technieken aan te reiken, gekoppeld aan concrete oefeningen.
• Lesbezoeken met feedback zodat docenten zien hoe het nieuwe gedrag in hun eigen klas uitpakt.
• Intervisie of teamgesprekken om ervaringen te delen en van elkaar te leren.
• Coaching voor docenten die individuele begeleiding nodig hebben bij specifieke uitdagingen.

Zorg dat het traject aansluit op de werkelijkheid van je school: de beschikbare tijd, de samenstelling van het team en de specifieke context van jouw leerlingpopulatie. Een goed ontworpen traject voelt voor docenten als relevant en haalbaar, niet als een extra last.

Implementeer het traject stap voor stap

Start met een heldere aftrap waarbij je het doel en de opzet van het traject toelicht aan het team. Docenten die begrijpen waarom iets gevraagd wordt, stappen makkelijker in. Vertel ook wat je van hen verwacht en wat zij van jou mogen verwachten.

1. Begin met een eerste training of werkbijeenkomst die direct praktisch is: geef docenten iets mee dat ze de volgende dag kunnen gebruiken.
2. Plan de vervolgmomenten al in de agenda voordat het traject begint, zodat continuïteit gewaarborgd is.
3. Voer tussentijds lesbezoeken uit en geef gerichte, constructieve feedback gekoppeld aan de ontwikkeldoelen.
4. Houd de communicatie open: nodig docenten uit om aan te geven wat werkt en wat weerstand oproept.

Let op de momenten waarop het traject dreigt te stagneren, bijvoorbeeld na vakanties of bij hoge werkdruk. Plan op die momenten een korte terugblik of een laagdrempelig gesprek om de lijn vast te houden.

Monitor voortgang en stuur bij

Meten is niet hetzelfde als controleren. Monitoring helpt je om te zien of het traject het gewenste effect heeft en waar je moet bijsturen. Gebruik daarvoor dezelfde instrumenten als in de nulmeting, zodat je een eerlijke vergelijking kunt maken.

1. Herhaal lesbezoeken na een vastgesteld aantal weken en gebruik hetzelfde observatiekader als bij de start.
2. Bespreek de bevindingen met individuele docenten en met het team als geheel.
3. Vergelijk de resultaten met de gestelde doelen: zijn docenten op koers, lopen ze voor of achter?
4. Pas het traject aan als dat nodig is: voeg een extra coachingsgesprek toe, verschuif een thema of intensiveer de begeleiding op een specifiek punt.

Bijsturen is geen teken van mislukking, maar van goed leiderschap. Een traject dat rigide vasthoudt aan een plan terwijl de praktijk anders vraagt, verliest zijn effectiviteit.

Borg nieuw gedrag duurzaam in de schoolcultuur

Het grootste risico van elk professionaliseringstraject is dat het geleerde verdwijnt zodra de externe begeleiding stopt. Borging vraagt om bewuste keuzes in hoe je de school organiseert en welke gewoontes je structureel inbouwt.

1. Maak de ontwikkeldoelen onderdeel van de reguliere gesprekkencyclus, zodat ze niet verdwijnen na afloop van het traject.
2. Wijs interne ambassadeurs of trekkers aan die het gedachtegoed levend houden binnen het team.
3. Bouw vaste momenten in voor collegiale consultatie of intervisie, ook na afloop van het formele traject.
4. Verwerk de gewenste aanpak in onboardingprocessen voor nieuwe docenten, zodat nieuw personeel direct meegaat in de schoolcultuur.

Nieuw gedrag beklijft pas als het normaal wordt. Dat vraagt herhaling, zichtbaarheid en een omgeving waarin docenten elkaar aanspreken en inspireren op basis van gedeelde verwachtingen.

Hoe wij helpen met didactisch coachen

Bij September Onderwijs weten we dat het versterken van pedagogisch-didactisch handelen meer vraagt dan een losse training. Daarom bieden we het Didactisch Coachen Programma aan: een masterclass met borgingstraject die docenten leert hoe ze op een planmatige en gestructureerde manier coachen en feedback geven. Het programma stimuleert het denkproces van leerlingen op een manier die motiverend en leerbevorderend werkt.

Wat het programma concreet biedt:

• Een praktijkgerichte masterclass met directe toepassingsmogelijkheden in de klas
• Een borgingstraject zodat het geleerde ook na de training wordt toegepast
• Begeleiding door ervaren trainers met diepgaande kennis van de onderwijspraktijk
• Maatwerk dat aansluit op de specifieke situatie en doelen van jouw school
• Aansluiting bij bredere schoolontwikkeltrajecten rondom leskwaliteit en OP3

Wil je weten hoe dit programma past bij de ontwikkeldoelen van jouw school? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee over een aanpak die werkt voor jullie team.