Pedagogisch-didactisch handelen ontwikkel je in zes stappen: breng je huidige aanpak in kaart, stel concrete doelen op, verdiep je in bewezen strategieën, oefen gericht in de klas, haal feedback op via lesbezoeken en coaching, en zorg daarna voor borging zodat nieuwe gewoonten beklijven. Dit artikel loopt die stappen met je door, zodat je morgen al concreet aan de slag kunt. Of je nu net begint of al een paar jaar voor de klas staat, dit proces helpt je om stap voor stap sterker te worden in je vak.

Stap 1: Breng je huidige didactisch handelen in kaart

Voordat je iets kunt verbeteren, moet je weten waar je nu staat. Dat klinkt logisch, maar veel docenten slaan deze stap over en duiken meteen in cursussen of nieuwe methodes. Neem eerst de tijd om eerlijk naar je eigen lespraktijk te kijken.

1. Schrijf op wat je in een gemiddelde les doet: hoe je instrueert, hoe je vragen stelt, hoe je omgaat met verschillen tussen leerlingen.
2. Bekijk een competentieraamwerk zoals de OP3-indicatoren en vergelijk je aanpak daarmee.
3. Vraag een collega om een les bij te wonen en aantekeningen te maken, zonder direct te evalueren.

Na deze stap heb je een concreet beeld van je sterke punten én de gebieden waar je nog winst kunt halen. Dat beeld is de basis voor alles wat volgt.

Stap 2: Stel concrete ontwikkeldoelen op per competentie

Met je analyse in de hand kun je gerichte doelen formuleren. Vage doelen zoals “beter differentiëren” helpen je niet verder. Je hebt doelen nodig die je kunt herkennen in de praktijk.

1. Kies maximaal twee of drie competenties om op te focussen, zodat je je aandacht niet verspreidt.
2. Maak elk doel specifiek en meetbaar: “Ik stel tijdens elke les minimaal drie open vragen die het denkproces van leerlingen activeren.”
3. Noteer per doel welk gedrag je nu laat zien en welk gedrag je wilt laten zien.

Concrete doelen geven je houvast en maken het makkelijker om later te beoordelen of je vooruitgang boekt. Ze helpen je ook om gesprekken met een coach of mentor gefocust te houden.

Stap 3: Verdiep je in bewezen didactische strategieën

Nu je weet wat je wilt ontwikkelen, is het tijd om je kennis te verdiepen. Er zijn gelukkig veel bewezen strategieën beschikbaar die direct toepasbaar zijn in de klas.

Richt je op strategieën die aansluiten bij je doelen. Werk je aan instructiekwaliteit, dan is expliciete directe instructie (EDI) een goede plek om te beginnen. Wil je het leerproces beter in beeld krijgen, dan biedt formatief handelen concrete handvatten. Denk daarbij aan technieken als exit tickets, gerichte vraagtechnieken en het bewust ophalen van voorkennis.

• Lees een boek of artikel over de strategie die je wilt inzetten
• Bekijk voorbeeldlessen of collegiale video-opnames als die beschikbaar zijn
• Bespreek de strategie met een collega die er al ervaring mee heeft

Je hoeft geen expert te worden voordat je begint. Basiskennis is genoeg om de volgende stap te zetten: oefenen in de praktijk.

Stap 4: Oefen gericht in de eigen lespraktijk

Kennis wordt pas vaardigheid door te doen. Plan bewust momenten in je lessen waarop je een nieuwe strategie uitprobeert, en behandel het als een experiment in plaats van een eindoordeel.

1. Kies één les per week waarin je de nieuwe aanpak bewust toepast.
2. Schrijf na die les kort op wat je deed, hoe leerlingen reageerden en wat je een volgende keer anders zou doen.
3. Verhoog geleidelijk de frequentie zodra de strategie meer vanzelf gaat.

Verwacht niet dat het meteen perfect gaat. Juist de momenten waarop iets niet werkt, leer je het meest van. Een korte reflectie na de les, al is het maar vijf minuten, helpt je om die lessen vast te houden.

Stap 5: Haal feedback op via lesbezoeken en coaching

Zelfobservatie heeft grenzen. Je ziet niet alles wat er in je les gebeurt, en je eigen blinde vlekken zijn nu eenmaal moeilijk te spotten. Feedback van buitenaf versnelt je ontwikkeling aanzienlijk.

1. Vraag een collega, coach of leidinggevende om een lesbezoek te plannen met een duidelijke observatiefocus.
2. Bespreek vooraf wat je wilt dat de bezoeker op let, gebaseerd op je ontwikkeldoelen.
3. Voer na het lesbezoek een gerichte nabespreking: wat zag de bezoeker, wat heb jij zelf ervaren, en welke concrete vervolgstap ga je zetten?

Goede feedback is specifiek, gericht op gedrag en gekoppeld aan het effect op leerlingen. Als je merkt dat lesbezoeken op school moeilijk te organiseren zijn, is externe coaching een goede aanvulling. Een coach die getraind is in didactisch coachen stelt vragen die jou aan het denken zetten, zonder kant-en-klare antwoorden te geven. Dat stimuleert je eigen denkproces en maakt de groei duurzamer.

Stap 6: Borging — zorg dat nieuwe gewoonten beklijven

Eén training of één reeks lesbezoeken is zelden genoeg om gedrag blijvend te veranderen. Borging is de stap die veel docenten en scholen overslaan, maar het is precies de stap die bepaalt of nieuwe vaardigheden ook echt onderdeel worden van je dagelijkse praktijk.

1. Bespreek je ontwikkeling regelmatig met een coach of in een professionele leergemeenschap (PLG).
2. Kijk periodiek terug op je doelen en pas ze aan op basis van wat je hebt geleerd.
3. Deel je ervaringen met collega’s, want uitleggen wat je doet versterkt je eigen begrip.

Borging vraagt om structuur. Plan vaste momenten in voor reflectie en terugkoppeling, zodat het geen bijzaak wordt in een drukke werkweek. Kleine, consistente stappen hebben meer effect dan grote inspanningen die je daarna weer loslaat.

Wanneer professionele begeleiding het verschil maakt

De zes stappen hierboven kun je grotendeels zelf doorlopen, maar er zijn situaties waarin professionele begeleiding je verder brengt dan je in je eentje zou komen. Dat geldt zeker als je merkt dat je vastloopt, als feedback op school beperkt is, of als je snel en gericht wilt groeien in je pedagogisch-didactisch handelen.

Een ervaren coach helpt je om patronen te zien die je zelf niet opmerkt, stelt de juiste vragen op het juiste moment en helpt je om nieuwe inzichten te vertalen naar concreet gedrag in de klas. Dat is iets anders dan een cursus volgen: het gaat om begeleiding die aansluit op jouw specifieke situatie.

Hoe wij helpen met didactisch coachen

Bij September Onderwijs bieden we een masterclass didactisch coachen met een volledig borgingstraject. Het programma is gericht op docenten die planmatig en gestructureerd willen coachen en feedback willen geven op een manier die het denkproces van leerlingen stimuleert. We zorgen er niet alleen voor dat je de theorie begrijpt, maar ook dat je de aanpak daadwerkelijk toepast in je lessen.

Wat je van ons programma kunt verwachten:

• Een masterclass didactisch coachen met directe toepasbaarheid in de klas
• Een borgingstraject zodat nieuwe vaardigheden beklijven en geen eenmalige training blijven
• Begeleiding die aansluit op jouw specifieke lespraktijk en ontwikkeldoelen
• Een aanpak die motivatieverhogend en leerbevorderend werkt voor leerlingen
• Trainers met meer dan 15 jaar ervaring in het onderwijs

Wil je weten of het programma didactisch coachen bij jou past? Neem contact met ons op en we kijken samen naar de beste aanpak voor jouw situatie.