Pedagogisch handelen verbeteren doe je niet in één grote sprong, maar stap voor stap. Het begint met eerlijk kijken naar wat je nu doet in de klas, daarna stel je gerichte doelen, oefen je met concrete technieken, haal je feedback op en check je of het ook echt beklijft. In dit artikel doorloop je het hele proces op een manier die direct toepasbaar is, ook als je nog maar net voor de klas staat. OP3, het observatie- en professionaliseringsinstrument dat leskwaliteit en pedagogisch-didactisch handelen in kaart brengt, is hierbij een handig ankerpunt.

Breng je huidige pedagogisch handelen in kaart

Voordat je iets kunt verbeteren, moet je weten waar je nu staat. Veel startende docenten slaan deze stap over omdat ze al weten wat ze “niet goed doen”. Maar een eerlijk, volledig beeld is iets anders dan een gevoel van tekortschieten. Neem de tijd om je eigen handelen te observeren en te beschrijven.

1. Kijk terug op de afgelopen twee weken en schrijf per les drie dingen op die goed gingen en drie dingen die stroef liepen.
2. Gebruik een observatieraamwerk zoals OP3 om je gedrag te categoriseren: denk aan klassenmanagement, instructiekwaliteit, omgang met leerlingen en differentiatie.
3. Vraag een collega of mentor om één les bij te wonen en notities te maken, zonder direct oordeel, puur descriptief.
4. Vergelijk je eigen observaties met die van je collega en let op de overlap én de blinde vlekken.

Na deze stap heb je een concreet startpunt. Je ziet patronen die je eerder niet opmerkte, en je hebt iets tastbaars om op te bouwen. Dat is precies wat je nodig hebt voordat je doelen gaat stellen.

Stel concrete ontwikkeldoelen voor je pedagogisch handelen

Met je kaart in handen is het verleidelijk om alles tegelijk te willen aanpakken. Doe dat niet. Docenten die te veel doelen tegelijk nastreven, bereiken er uiteindelijk geen. Kies één of twee aandachtspunten waar je de komende vier tot zes weken echt op focust.

Formuleer je doel zo specifiek mogelijk. “Beter worden in klassenmanagement” is te vaag. “Ik geef leerlingen aan het begin van elke les een duidelijke structuur met drie stappen op het bord” is concreet en meetbaar. Gebruik de volgende vragen als leidraad:

• Wat wil ik anders doen dan ik nu doe?
• In welke lessen of situaties ga ik dit toepassen?
• Hoe weet ik over vier weken of het gelukt is?

Schrijf je doel op en hang het ergens zichtbaar, bij je lesvoorbereiding of op je bureau. Dat klinkt simpel, maar het verschil tussen een intentie en een doel is dat je het tweede daadwerkelijk terugziet in je dagelijkse routine.

Pas pedagogische technieken stap voor stap toe in de klas

Nu je weet wat je wilt verbeteren, is het tijd om concreet te oefenen. Pedagogisch handelen verbeteren werkt het best als je technieken klein introduceert en uitbreidt, niet als je alles in één les anders doet.

1. Kies één techniek die aansluit op je doel, bijvoorbeeld een vaste opstartstructuur, een specifieke manier van vragen stellen of een routine voor overgangen in de les.
2. Pas die techniek de eerste week toe in één vaste les, zodat je een veilige oefenruimte hebt.
3. Evalueer na elke les kort voor jezelf: wat merkte ik bij de leerlingen, wat voelde ongemakkelijk, wat wil ik de volgende keer anders doen?
4. Breid de techniek in week twee uit naar meerdere lessen of klassen.

Verwacht geen perfectie in de eerste poging. Pedagogische technieken voelen in het begin vaak onnatuurlijk, precies zoals een nieuwe fietsroute onhandig aanvoelt totdat je hem een paar keer gereden hebt. Het ongemak is een teken dat je aan het leren bent, niet dat je het verkeerd doet.

Haal feedback op en verwerk die gericht

Met je eerste ervaringen in de klas achter de rug, is het moment aangebroken om gerichte feedback te verzamelen. Feedback werkt alleen als je er ook iets mee doet, dus structureer het proces van tevoren.

1. Vraag een collega of coach om een les bij te wonen met een specifieke observatiefocus, gekoppeld aan jouw ontwikkeldoel. Geef hen vooraf twee of drie concrete vragen mee.
2. Vraag ook je leerlingen om input. Een kort exit ticket met twee vragen (“Wat hielp jou vandaag bij het leren?” en “Wat maakte het moeilijker?”) geeft je waardevolle informatie die een collega niet altijd ziet.
3. Verwerk de feedback direct na de les: schrijf drie concrete actiepunten op die je de volgende les wilt toepassen.

Verwerk feedback niet als een lijst van tekortkomingen, maar als informatie. Elke opmerking vertelt je iets over het effect van jouw handelen op de leerling. Dat is precies de informatie die je nodig hebt om je pedagogisch handelen gericht bij te sturen.

Controleer of je aanpak beklijft in de praktijk

Na vier tot zes weken oefenen is het tijd om te toetsen of de verandering ook echt is gaan zitten. Verbetering die alleen werkt als je er bewust op let, is nog geen verbetering die beklijft.

1. Vergelijk je huidige lessen met de observaties die je in stap één maakte. Gebruik dezelfde categorieën uit het OP3-raamwerk om de vergelijking eerlijk te houden.
2. Vraag de collega die eerder meekeek opnieuw om een les te observeren en noteer de verschillen.
3. Check of het gedrag van leerlingen veranderd is: zijn ze actiever betrokken, is er minder onrust, stellen ze meer vragen?

Als je merkt dat de techniek in drukke lessen of bij moeilijke klassen weer wegvalt, is dat geen mislukking maar een signaal dat je meer herhaling of bewuste inzet nodig hebt. Pas dan je aanpak aan en herhaal de cyclus met een nieuw doel of een verdieping van het huidige.

Veelgemaakte fouten bij het verbeteren van pedagogisch handelen

Veel docenten lopen tegen dezelfde obstakels aan als ze hun pedagogisch handelen willen verbeteren. Als je die fouten kent, kun je ze vermijden voordat ze je proces vertragen.

• Te veel tegelijk aanpakken: Verbetering vraagt focus. Kies één doel en werk dat echt af voordat je verder gaat.
• Feedback vragen maar er niets mee doen: Feedback zonder actie is tijdverspilling voor jou en de gever. Schrijf altijd concrete vervolgstappen op.
• Alleen kijken naar wat misgaat: Als je alleen let op wat fout gaat, mis je de patronen die al wel werken. Die zijn net zo informatief.
• Verwachten dat verbetering lineair gaat: Er zijn weken dat het beter gaat en weken dat het stroever loopt. Dat is normaal en hoort bij het leerproces.
• Vergelijken met ervaren collega’s: Een docent met tien jaar ervaring heeft tien jaar oefening achter de rug. Vergelijk jezelf met jezelf van vorige maand, niet met iemand anders.

Het verbeteren van je pedagogisch handelen is een proces dat nooit echt af is, en dat is ook het mooie eraan. Elke stap die je zet maakt je effectiever in de klas en heeft direct effect op hoe jouw leerlingen leren.

Hoe wij helpen met didactisch coachen

Bij September Onderwijs weten we dat het doorlopen van dit proces een stuk makkelijker gaat als je er niet alleen voor staat. Ons Didactisch Coachen Programma is speciaal ontwikkeld voor docenten die hun pedagogisch handelen structureel willen versterken, met echte borging zodat het ook daadwerkelijk beklijft in de dagelijkse praktijk.

Dit is wat je van ons programma kunt verwachten:

• Een masterclass gericht op planmatig en gestructureerd coachen en feedback geven
• Technieken die het denkproces van leerlingen stimuleren op een manier die motivatie verhoogt
• Een borgingstraject zodat wat je leert ook écht landt in je lessen
• Praktijkgerichte oefeningen die je de volgende dag al kunt toepassen
• Begeleiding door ervaren trainers die weten hoe het er in een echte klas aan toe gaat

Wil je weten of dit programma bij jou past of heb je vragen over het aanbod? Neem dan contact met ons op en we kijken samen wat het beste aansluit op jouw situatie en school.