De kracht van de emotionele bankrekening | Blog

‘Hij heeft zoveel credits bij de leerlingen dat hij veel gedrag met een grapje of een korte opmerking kan corrigeren’ aldus een vriendin over meester Thomas, een leerkracht op de basisschool van haar kinderen. Meteen dacht ik – met de bril van trainer in het onderwijs – dat is iemand die de emotionele bankrekening met zijn leerlingen op orde heeft. Dat meester Thomas met een grapje gedrag kan bijsturen, is geen toeval. Uit de verhalen hoor ik dat hij veel investeert in de relatie met zijn leerlingen en zij met hem weglopen. Het resultaat? Een emotionele bankrekening die ruim in de plus staat.

Het principe van de emotionele bankrekening is simpel: de relatie bepaalt hoe leerlingen jouw correcties interpreteren. Staat de bankrekening in de min, dan denkt een leerling al snel: ‘Ze moet mij weer hebben.‘ Staat ‘ie in de plus, dan is de kans groter dat dezelfde leerling denkt: ‘Misschien ging ik inderdaad wat ver.‘ Het is niet voor niets dat wijkagenten en jongerenwerkers heel veel energie steken in het leren kennen van de jongeren in de buurt en vaak praatjes maken om het contact goed te houden.

Onderzoek laat zien dat een goede leerling-leerkrachtrelatie leidt tot minder probleemgedrag in de klas (Pianta, 2001). En dat is niet het enige voordeel. Leerlingen staan meer open voor feedback van iemand die zij vertrouwen. Ze zijn bovendien eerder bereid zich in te zetten voor een leerkracht met wie ze een goede band hebben. En als er toch een conflict ontstaat, is dat vaak sneller weer opgelost. Dat klinkt natuurlijk als muziek in de oren, maar ja…. hoe doe je dat in de praktijk? Want in vergelijking met het PO, heb je in het VO en MBO veel minder tijd om een relatie op te bouwen. En dat snap ik heel goed, maar gelukkig zijn er ook kleine dingen die je kunt doen om de emotionele bankrekening in de plus te krijgen.

Stortingen

• Geef een oprecht compliment over het proces of gedrag van de leerling als je langsloopt. Bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat je veel tijd in dit werkstuk hebt gestoken.’ Of: ‘Ik zag dat je tegen Boaz zei dat je even verder wilde werken.’
• Groet leerlingen bewust en vriendelijk. Sta bij de deur aan het begin of einde van de les. En maak positief contact met álle leerlingen, juist ook bij degenen die vaker lastig(er) gedrag laten zien. Want bij die leerlingen gaat de bankrekening sneller in de min.
• Toon interesse. Vraag hoe het gaat of informeer naar iets buiten school. Ook als een leerling weinig terug zegt, laat je merken dat de leerling gezien wordt.
• Gebruik humor. Een grapje of luchtige opmerking kan veel doen. En uit eigen ervaring weet ik dat de poging vaak al wordt gewaardeerd 😉
• Laat merken dat je blij bent om leerlingen te zien. Zeg bijvoorbeeld: ‘Fijn om jullie weer te zien.’ of ‘Ik heb echt zin om met jullie aan de slag te gaan.’ Zo voelen leerlingen zich welkom in jouw les.

Los van de stortingen is het ook handig te weten, welk gedrag zorgt voor een opname. Want die willen we zoveel mogelijk voorkomen om de emotionele bankrekening in de plus te houden. Natuurlijk ben je ook maar een mens, het zal vast een keer gebeuren, maar weten dat het handiger is dit niet te doen, helpt al enorm.

Opnames

• Wijs een antwoord niet zomaar af. Leg uit waarom iets niet klopt en waardeer de inzet. Vermijd reacties als: ‘Nee, dit is niet het goede antwoord.’
• Corrigeer een leerling zo min mogelijk klassikaal. Zeker bij jongeren kan dit veel weerstand oproepen, omdat hun positie in de groep belangrijk is.
• Negeer leerlingen niet. Ook een korte begroeting of een klein moment van positieve aandacht (glimlach, duim omhoog) maakt verschil.
• Vermijd cynische of persoonlijke opmerkingen als ‘Niets lijkt bij jullie te helpen.’ of ‘Daar gaan we weer.’ Dat kan lastig zijn, want soms ben je echt klaar met het gedrag van een leerling. Maar weet dat dit een grote opname is. Hou je in of hou het bij jezelf: ‘Ik merk dat ik het echt even lastig vind hiermee om te gaan.’
• Zoek niet alleen contact om te corrigeren. Als leerlingen je aandacht vooral met kritiek associëren, voelt ieder contact als een waarschuwing.
  
  Iedereen doet weleens een opname. Dat hoort bij iedere relatie en is ook niet erg. Wel is het belangrijk dat de balans positief blijft, zeker bij leerlingen met wie de relatie onder druk staat. Juist bij hen zijn stortingen extra waardevol. Hoe voller de emotionele bankrekening, hoe meer invloed je hebt op het gedrag van leerlingen. Je hoeft minder vaak te corrigeren, omdat een grapje, een blik of een korte opmerking vaak al genoeg is. En dat merk je uiteindelijk niet alleen in het contact met individuele leerlingen, maar ook aan de sfeer in de klas. 

Over de schrijver: Judith de Haan

Judith de Haan is trainer en coach. Met haar achtergrond als orthopedagoog en ervaring als docent begeleidt zij onderwijsteams bij het versterken van hun didactische en pedagogische vaardigheden.