Waarom loopt de ene les soepel en kost een andere les juist bakken energie? Volgens Judith de Haan zit het antwoord vaak in kleine, dagelijkse keuzes van de docent. Met meer dan vijftien jaar ervaring in het onderwijs traint ze docenten door het hele land om hun lessen beter te maken. Onlangs vernieuwde zij samen met September Onderwijs de training klassenmanagement. Wat is er veranderd? En waarom?
Hoewel de evaluaties van de training goed waren, zag Judith ruimte voor verbetering. “Bij iedere bijeenkomst merkte ik dat het nog beter kon. Meer samenhang tussen de bijeenkomsten, en vooral: nóg dichter op de dagelijkse lespraktijk. Want daar gaat het uiteindelijk om. Niet wat je weet over klassenmanagement, maar wat je morgen anders doet in je les.”
In deze blog deelt Judith haar visie op effectief klassenmanagement en geeft ze een inkijk in de keuzes, inzichten en praktijksituaties die centraal staan in de vernieuwde training.
Vijf kerngebieden als fundament
Om de training zo dicht mogelijk bij de praktijk te brengen, werd er ontworpen vanuit een logische opbouw. “Als fundament voor de training hebben we de vier kerngebieden van Marzano (2010) gekozen, een toonaangevende onderzoeker op het gebied van onderwijsontwikkeling. Op basis van een overzichtsartikel over klassenmanagement van Onderwijskennis (2025) is hier een vijfde kerngebied aan toegevoegd, namelijk het voorbeeldgedrag van de docent.
Dat leidt tot vijf pijlers die als rode draad door de training lopen:
- Regels en routines
- Omgaan met ordeverstorend gedrag en het versterken van gewenst gedrag
- De relatie tussen docent en leerling
- De mentale instelling van de docent
- Het voorbeeldgedrag van de docent
In iedere bijeenkomst staan één of meerdere van deze kerngebieden centraal.”
Wat ik in de praktijk steeds weer tegenkom
In gesprekken met docenten en tijdens trainingen zagen we een aantal terugkerende patronen. De regels zijn voor de docent vaak helder, maar worden niet expliciet gemaakt richting leerlingen. Ieder heeft zijn eigen belemmerende overtuigingen die het handelen beïnvloeden (‘hij doet het expres om….’ of ‘de huidige generatie…’). En misschien wel het belangrijkste is dat er in de klas ongemerkt veel aandacht gaat naar het corrigeren van lastiger gedrag, terwijl gewenst gedrag minder wordt versterkt. Om de training dichtbij de praktijk te houden, is het belangrijk dat hier aandacht naartoe gaat.
Meer tips?
Werken met normdragers
Één van de onderdelen waar we in de training mee aan de slag gaan, is het werken met normdragers in de klas. Wie zijn de leerlingen die bepalen wat ‘normaal’ is? Om wie wordt gelachen? Wie wordt gevolgd als ze aan het werk gaan of juist niet?
Tijdens de bijeenkomst brengen docenten hun klas, en daarmee ook de normdragers, in kaart. Dat levert vaak verrassende inzichten op, want de leerlingen die de meeste invloed hebben, zijn niet per definitie degene die het meest opvallen in de klas.
Vervolgens is er ruimte voor reflectie en analyse, met als doel helder te krijgen hoe je deze normdragers beïnvloedt . Dit kan bijvoorbeeld door positieve normdragers complimenten te geven, zoals: ‘Fijn dat je al begonnen bent met werken, zo kan de rest ook rustig starten.’ En door negatieve normdragers een positieve rol te geven in de groep, door iets uit te leggen aan de groep of te helpen bij het ronddelen van materiaal..
Bij ongewenst gedrag geldt, corrigeer kort, neutraal en zoveel mogelijk 1-op-1. Door negatieve normdragers niet publiekelijk te corrigeren, voorkom je dat zij status ontlenen aan die correctie. Zo versterk je hun positie niet en hebben ze minder invloed op de groep.
Voor wie is deze training?
Lijkt dit je interessant? Weet dan dat deze training zowel voor startende als meer ervaren docenten is. Het gaat om het aanscherpen van wat je al doet, zodat je met nieuwe inzichten bewuster, consistenter en met meer effect in de klas handelt. Dat zien we ook terug in de evaluaties van eerdere deelnemers, die de combinatie van herkenning, verdieping en direct toepasbare handvatten voor de praktijk waarderen. Juist door kleine, gerichte aanpassingen ervaren veel docenten meer rust in hun lessen en zijn ze minder tijd kwijt aan corrigeren.
Over de schrijver: Judith de Haan
Judith de Haan is trainer en coach. Met haar achtergrond als orthopedagoog en ervaring als docent begeleidt zij onderwijsteams bij het versterken van hun didactische en pedagogische vaardigheden.
