Goede lessen geven en studenten meenemen in je vak. Daar doe je het voor. Toch zijn er momenten waarop motivatie achterblijft en gedrag meer vraagt dan je zou willen. IW Noord-Holland is een regionale vestiging van IW Nederland, de grootste opleider in de elektro- en installatietechniek. Ook bij deze school was dit een belangrijke vraag: Hoe zorg je dat studenten in zo’n praktijkgerichte omgeving niet alleen aanwezig zijn, maar verantwoordelijkheid nemen voor hun leerproces?
IW is geen traditionele opleidingsplek. Studenten leren én werken tegelijk. Ze doen de praktijk bij IW, volgen theorie via het mbo en lopen daarnaast stage. In twee jaar ronden zij hun opleiding af en behalen ze hun diploma. Dat maakt het onderwijs praktisch en intensief. Instructeurs komen vaak uit het vak en hebben niet altijd een didactische achtergrond. Juist daarom is het begeleiden van leerprocessen minstens zo belangrijk als het overbrengen van vakkennis.
Tegelijkertijd is die praktijkcontext juist cruciaal. Bedrijven hebben steeds minder tijd om studenten goed te begeleiden. Dit legt nog meer verantwoordelijkheid bij de opleiding zelf, en dus ook bij de instructeurs.
Meer dan motivatie
Samen met September Onderwijs startte IW Noord-Holland een traject didactisch coachen. In gesprekken met opdrachtgever Judith Brasser en het team werd al snel duidelijk dat het vraagstuk dieper lag dan motivatie alleen. Instructeurs ervaren soms dat studenten moeilijk in beweging kwamen, terwijl de instructeurs zelf juist hard werken om de les draaiende te houden. Daarmee verschoof het vraagstuk van alleen motivatie naar zelfregulatie. Hoe help je studenten om zelf verantwoordelijkheid te nemen? Om na te denken over hun eigen leerproces, keuzes te maken en actief betrokken te zijn?
Tijdens het traject werd er gewerkt vanuit didactisch coachen. Dat betekent minder overnemen en meer begeleiden. Door vragen te stellen, feedback te geven en studenten zelf te laten nadenken. In de trainingen werd dit direct gekoppeld aan de praktijk, met casussen uit de les en oefeningen in coachend gedrag.
Meer invloed op het leerproces
Cor Brandwijk is trainer bij September Onderwijs en was vanaf het begin betrokken bij het traject. Hij zag al een sterke basis in het team: ‘Het is een enthousiaste groep instructeurs met het hart op de juiste plek’, vertelt hij. Maar juist die betrokkenheid zorgde er ook voor dat instructeurs veel naar zich toe trokken in de les.
‘De instructeurs waren gemotiveerd om de didactisch coachende houding te leren, maar ervaarden in het begin ook weerstand. Dat kwam deels door de focus op factoren waar ze weinig invloed op hebben, zoals de doelgroep of motivatie van studenten. Denk bijvoorbeeld aan de huidige doelgroep en de overtuiging dat studenten niet meer zo gemotiveerd zijn als vroeger.’ Daarom ging het team aan de slag met dat waar je wél direct invloed op hebt. Namelijk hoe je als instructeur ruimte maakt voor studenten om zelf in beweging te komen. In plaats van het werk overnemen, ligt de uitdaging in het begeleiden van het leerproces. Zodat de verantwoordelijkheid stap voor stap verschuift naar de student.
Motivatie ontstaat in de les
Die gedachte bleek een belangrijk kantelpunt. Want motivatie is geen vast gegeven. Het ontstaat — of juist niet — in de les. Als docent heb je daar invloed op, onder andere in hoe je de les opbouwt, welke vragen je stelt en in hoeverre studenten zelf moeten nadenken en handelen. Wanneer studenten vooral luisteren, zakt betrokkenheid vaak weg. Wanneer ze zelf actief moeten doen, uitleggen en keuzes maken, ontstaat er eigenaarschap. ‘We hebben gewerkt vanuit theoretische kaders’, legt Cor uit. ‘Maar altijd met de vraag: hoe richt je de les zo in dat motivatie kan ontstaan?’
Minder trekken en duwen
De effecten werden snel zichtbaar in de les. ‘We zagen elke bijeenkomst dat instructeurs minder gingen trekken en duwen’, vertelt Cor. ‘Er kwam meer zweet op de rug van de studenten. Daarmee verschoof de verantwoordelijkheid steeds meer naar de student. Je zag ook meer ontspanning bij de instructeurs. Ze hoefden het niet meer allemaal zelf te dragen.’
Meer tips?
Kleine veranderingen, groot effect
De verandering zat vaak in kleine, maar betekenisvolle aanpassingen: meer procesvragen stellen, niet direct antwoorden geven en bewuster structuur aanbrengen in de les. ‘Instructeurs werden zich bewuster van hun eigen handelen. Het team is bewuster bekwaam geworden als pedagoog-didacticus en merkte dat je met een coachende houding motivatie kunt vergroten, terwijl je gewoon je vak blijft overbrengen.’
Het traject heeft gezorgd voor meer bewust handelen in de les. Instructeurs begeleiden meer en nemen minder over, waardoor studenten actiever worden en meer verantwoordelijkheid nemen. Dat leidt tot meer rust bij de instructeur en meer eigenaarschap bij de student.
Leren in en van de praktijk
Wat dit traject volgens Cor zo bijzonder maakte, was de houding van het team. ‘Er was veel gedrevenheid voor het vak, maar ook de bereidheid om eerlijk naar jezelf te kijken. Vanuit die openheid konden we samen sterke gesprekken voeren. Dan gaat leren bijna vanzelf.’ Juist die combinatie van vakmanschap en reflectie zorgde voor echte ontwikkeling.
De koppeling met de eigen praktijk maakte het verschil. Instructeurs werkten met hun eigen lessen en leerden van elkaar. Dat werd ook zo ervaren door deelnemers. Nico Jac, opleidingscoördinator bij IW Noord-Holland is een van de deelnemers aan de training. Hij ervaart de training als ‘verrijkend en van duidelijke toegevoegde waarde, met name de mogelijkheid om praktijkcasussen te bespreken’.
Ook instructeur Allard Nijdam was positief over het traject. Hij vertelt hoe hij de training ervaren heeft: ‘Ik ervaarde de training als leerzaam, interactief en goed aansluitend bij de actuele vraagstukken binnen de organisatie. De inhoud sluit duidelijk aan bij de praktijk, wat het direct toepasbaar maakt.’
Wat vraagt dit van teams?
Voor teams die met vergelijkbare vragen werken, ziet Cor een duidelijke lijn. ‘Stel heldere doelen en geef mensen ruimte om daarin hun eigen keuzes te maken. Zo kun je samen duiden of je het juiste doet. En zorg voor een open sfeer. Dan ontstaat de motivatie om te leren en te reflecteren vanzelf. Er is veel expertise in onderwijsland en toch ook nog vaak onbewust bekwaamheid.’ Het is zaak om naast de training samen te blijven kijken naar wat er in daadwerkelijk in de praktijk gebeurt.
Blijven werken aan leskwaliteit
Bij September Onderwijs ondersteunen we teams bij het versterken van hun pedagogisch-didactisch handelen. Altijd vanuit de praktijk en gericht op wat morgen werkt in de les. Trajecten zoals een cursus didactisch coachen in het mbo helpen teams om meer invloed te ervaren op motivatie en gedrag, studenten actiever te laten leren en vakmanschap te combineren met didactische vaardigheden.
Over Cor Brandwijk
Cor is al jaren trainer voor September Onderwijs en heeft al meer dan 16 jaar ervaring als docent in het onderwijs. Het liefst verzorgt hij trainingen rondom studenten motiveren, didactisch coachen, differentiëren, teamcoaching in het onderwijs en individuele coachtrajecten.
