Judith de Haan is trainer bij September Onderwijs. Ze werkte zelf jarenlang in het onderwijs en weet hoe het voelt als een leerling vastloopt. Dan wil je helpen. Snel uitleg geven. Zorgen dat iemand weer verder kan. Maar wat als je het anders aanpakt? Daar schrijft zij over in deze blog. “Het is verleidelijk om het voor te doen. Maar daar zit ook de valkuil.”
“Na een flinke treinreis van Rotterdam naar Hoorn was ik nog even ergens thee aan het drinken voordat ik een training zou geven aan docenten van Tabor College Oscar Romero. Ik voelde me wat onrustig en net als altijd bij een nieuwe groep, een tikje nerveus.
Het onderwerp van de training was didactisch coachen. Die maandag lag de focus op het stellen van vragen aan leerlingen en het vermijden van het geven van advies. Door vragen te stellen, laat je leerlingen zelf nadenken. Je maakt ze zelfstandiger en dat is een belangrijk. Als leerlingen thuis aan het leren zijn, ben je er immers ook niet bij. Bovendien help je leerlingen om beter te leren leren en werk je op die manier aan hun executieve vaardigheden.
Dat klinkt natuurlijk prachtig. Maar in de praktijk blijkt het nog best lastig, een advies is immers zo gegeven. En welke vragen stel je dan precies?
Waarom coachend vragen stellen zo moeilijk is
Leerlingen zien jou als de alwetende. En eerlijk is eerlijk, inhoudelijk weet je vaak ook meer dan zij. Het is dan verleidelijk en ook gewoon praktisch, om even te zeggen hoe het moet. Dat voelt efficiënt en helpt op de korte termijn, de leerling kan immers weer verder.
Maar precies daar zit de valkuil. Want wat je wint aan snelheid, verlies je aan zelfstandigheid. De kans is groot dat de leerling opnieuw vastloopt en jou weer nodig heeft.
Daar komt bij dat coachend vragen stellen luistert naar precisie. Een vraag die te ver af ligt van waar een leerling op dat moment is, kan juist frustratie oproepen. Neem de vraag: ‘En hoe denk jij dat je het moet oplossen?’ Voor veel leerlingen voelt die niet coachend, maar overweldigend. Hun gedachte is dan geen idee, daarom vraag ik het toch aan jou?
Een goede coachvraag sluit dus niet alleen aan bij het doel, maar vooral bij het denkproces waar de leerling op dat moment zit.
Kleinere vragen, groter effect
Een vraag die beter aansluit, is bijvoorbeeld: ‘Laat eens zien, wat heb je tot nu toe geprobeerd?’ of ‘Als je zou mogen gokken, wat zouden manieren zijn om weer verder te komen?’ Door dit soort vragen sluit je aan bij waar de leerling nu staat. En terwijl een leerling vertelt, komt hij of zij soms zelf al op een volgend idee. Zonder dat jij het hebt hoeven aandragen.
Meer tips?
Nog een paar helpende tips
- Gebruik zoekende woorden in je vragen als: denken, gokken, kunnen of ideeën. Dus bijvoorbeeld: ‘wat denk jij dat een volgende stap kan zijn?’ of ‘als je alles mocht gokken, wat zijn dan jouw ideeën?’ Op die manier voelt de leerling dat het niet gaat of goed of fout, maar over het denkproces. Dat maakt het minder spannend om met jou in gesprek te gaan.
- Merk je dat je een zin begint met ‘Heb je al…?’ of ‘Wat je kunt doen is…’, dan ben je advies aan het geven in plaats van aan het coachen. Start je vraag liever met hoe, wat, wie of waar. Dus bijvoorbeeld: ‘Wat helpt jou normaal gesproken als je het even niet meer weet?‘
- Kijk of het lukt om open, nieuwsgierige en positieve vragen te stellen. Dus niet: ‘Waarom lukt het niet?’, maar ‘Tot waar ging het eigenlijk best wel oké?’
- Betrek emoties in het gesprek, want bij echt leren komen die altijd naar voren. Denk aan frustratie, moedeloosheid, trots etc. Een leuke vraag om te stellen is dan bijvoorbeeld: ‘Als jij straks de klas uitloopt, wanneer ben je dan trots op jezelf?’
Wil je dit zelf eens uitproberen?
- Hou het vooral behapbaar voor jezelf. Je hoeft niet meteen alles anders te doen. Denk bijvoorbeeld aan één van deze kleine experimenten:
- Kies een les en turf hoe vaak je advies of een aanwijzing geeft. Dat helpt om zichtbaar te maken hoeveel werk er eigenlijk aan de winkel is.
- Schrijf een coachende vraag op een post-it en leg die op je bureau of hang hem op het bord. Bijvoorbeeld: ‘Vertel eens, wat heb je tot nu toe gedaan?’ of ‘Wat zou een volgende, kleine stap kunnen zijn?’
- Kies een leerling uit de groep bij wie je bewust coachend te werk gaat. Kies niet meteen de meest lastige leerling, het gaat puur om het oefenen van de vaardigheid vragen stellen.
En onthoud, elke stap is winst. Eén keer minder uitleggen en één keer meer vragen in een les is al vooruitgang. Het zal even wennen zijn, zowel voor jou als de leerlingen, maar dat is precies waar het leren begint. Langzaam maar zeker gaan leerlingen jouw vragen internaliseren en komen ze minder snel naar jou voor het antwoord.”
Over de schrijver: Judith de Haan
Judith de Haan is trainer en coach. Met haar achtergrond als orthopedagoog en ervaring als docent begeleidt zij onderwijsteams bij het versterken van hun didactische en pedagogische vaardigheden.
