Alles over controle van begrip vragen | Blog

Als schoolleider of docent wil je dat leerlingen de lesstof begrijpen en kunnen toepassen. Maar hoe weet je of ze de nieuwe informatie ook écht hebben begrepen? Dit doe je aan de hand van controle van begrip vragen. Het controleren van begrip is een essentieel onderdeel van Expliciete Directe Instructie (EDI) en formatief handelen.

Het EDI model is een gestructureerde aanpak waarbij het leren van leerlingen centraal staat, en controle van begrip helpt je om dit proces continu te monitoren. In deze blog lees je hoe je controle van begrip vragen effectief kunt inzetten om je lessen te versterken en het leren van je leerlingen te bevorderen.

Waarom controleren op begrip zo belangrijk is

Lesgeven zonder het begrip van leerlingen te checken, is als varen zonder kompas. Je weet niet of je op koers ligt. Vragen als “Heeft iedereen het begrepen?” of “Zijn er vragen?” lijken praktisch, maar bieden vaak weinig waarde. Veel leerlingen geven geen eerlijk antwoord. Sommigen zijn te verlegen, denken dat ze de stof begrijpen (terwijl dat niet zo is), of blijven passief.

Effectieve controle van begrip gaat verder dan deze oppervlakkige vragen. Het draait om regelmatig toetsen of leerlingen de lesstof begrijpen, zodat je kunt bijsturen. Dit proces helpt je niet alleen om het leerproces te monitoren, maar stimuleert ook actieve betrokkenheid. Door leerlingen te vragen hun antwoorden te onderbouwen, verdiep je hun begrip én onthouden ze de stof beter.

Met controleren van begrip vraag je naar wat: “Wat heb je begrepen? Wat heb je toegepast?” En niet: “heeft iedereen het begrepen?”

Wat zijn goede controle van begrip vragen?

Een goede controle van begrip-vraag voldoet aan drie kenmerken:

• De vraag wordt aan de hele klas gesteld. Zo stimuleer je iedereen om na te denken.
• Er wordt even gewacht, voor het geven van een beurt, zodat alle leerlingen tot denken aangezet worde en een doordacht antwoord kunnen formuleren.
• Er wordt willekeurig een beurt gegeven. Hierdoor weet iedere leerling dat ze een vraag kunnen krijgen. 

Een voorbeeld van een goede vraag is: “Kun je uitleggen waarom dit de juiste aanpak is?” In tegenstelling tot oppervlakkige ja/nee-vragen, dwingt dit leerlingen om dieper na te denken en hun redenering toe te lichten.

Checklist: Evalueer je eigen controle van begrip vragen

Om je te helpen bij het verbeteren van je controle van begrip vragen, hebben we een praktische checklist samengesteld. Gebruik deze checklist om jezelf te evalueren en je vaardigheden verder te ontwikkelen:

Zelf-evaluatieformulier na de les

Vul na elke les dit korte evaluatieformulier in om je groei bij te houden:

Hoe controleer je op begrip in de praktijk?

Het stellen van effectieve vragen vraagt om voorbereiding. In de lesvoorbereiding kun je al nadenken over de controle van begrip vragen die je wilt stellen. Denk hierbij aan vragen die aansluiten op je uitleg, zodat ze gericht en relevant blijven. Het kost misschien wat tijd om deze vaardigheid te ontwikkelen, maar na verloop van tijd gaat het vanzelf.

Probeer elke 2 à 3 minuten een vraag te stellen. Liever nog één vraag per minuut. Heb je bijvoorbeeld 3 minuten uitleg gegeven? Stop dan je uitleg en stel 3 vragen. Door deze frequentie aan te houden, zorg je voor een constante feedbackloop, waarin je steeds zicht hebt op de voortgang van je leerlingen.

Het Stappenplan voor Effectieve Controle van Begrip Vragen

In het boek Expliciete Directe Instructie voor het VO (EDI) wordt een specifiek stappenplan beschreven voor het stellen van controle van begrip vragen. Dit stappenplan helpt je om de effectiviteit van je vragen te vergroten:

1. Stel een Vraag over je Uitleg
   Stel een gerichte vraag die aansluit bij de uitleg die je net hebt gegeven. Dit helpt om te peilen of de leerling de kern van de les heeft begrepen.
2. Bied Denktijd
   Geef de leerling voldoende tijd om na te denken over het antwoord. Dit voorkomt overhaaste reacties.
3. Kies een Willekeurige Leerling
   Door willekeurig een leerling te kiezen, geef je iedereen gelijke kansen om te antwoorden.
4. Laat de Aanpak Verwoorden
   Laat de leerling niet alleen het antwoord geven, maar ook uitleggen waarom ze dat antwoord hebben gekozen. Dit helpt je te begrijpen hoe ze de stof hebben verwerkt.
5. Geef Feedback
   Geef gerichte feedback op het antwoord van de leerling. Dit kan positief zijn of een correctie, maar altijd met het doel om het begrip van de leerling te verbeteren.

Tip: In onze blog Tips voor het geven van willekeurige beurten in de les vind je creatieve manieren voor het geven van willekeurige beurten in de les.

Praktische voorbeelden van controle van begrip vragen per vakgebied

Om je te helpen bij het formuleren van effectieve controle van begrip vragen, hebben we concrete voorbeelden verzameld per vakgebied en onderwijsniveau. Deze voorbeelden kun je direct gebruiken of aanpassen aan je eigen lessen.

Nederlands

Basisonderwijs:

• “Kun je uitleggen waarom dit woord een werkwoord is?”
• “Wat is het verschil tussen deze twee zinnen?”
• “Geef een voorbeeld van een bijvoeglijk naamwoord uit deze tekst.”

Voortgezet onderwijs:

• “Waarom denk je dat de auteur deze stijlfiguur heeft gebruikt?”
• “Kun je de hoofdgedachte van deze alinea in eigen woorden samenvatten?”
• “Wat zou er veranderen als deze tekst vanuit een ander perspectief werd verteld?”

Wiskunde

Basisonderwijs:

• “Leg uit waarom je deze rekenstrategie hebt gekozen.”
• “Wat gebeurt er met het antwoord als we dit getal veranderen?”
• “Kun je deze som op een andere manier oplossen?”

Voortgezet onderwijs:

• “Waarom gebruiken we deze formule bij dit type vraagstuk?”
• “Wat zou er gebeuren als we deze variabele vervangen door een negatief getal?”
• “Kun je de stappen van je oplossing nog een keer doorlopen?”

Geschiedenis

Basisonderwijs:

• “Waarom was deze gebeurtenis belangrijk voor die tijd?”
• “Kun je uitleggen hoe mensen toen leefden?”
• “Wat is het verschil tussen toen en nu?”

Voortgezet onderwijs:

• “Welke oorzaken hebben geleid tot deze historische gebeurtenis?”
• “Kun je verbanden leggen tussen deze periode en wat we vorige week hebben geleerd?”
• “Wat waren de gevolgen van deze beslissing op lange termijn?”

Natuurkunde/Scheikunde

Voortgezet onderwijs:

• “Kun je voorspellen wat er gebeurt als we de temperatuur verhogen?”
• “Waarom gebruiken we deze eenheid bij deze meting?”
• “Leg uit waarom dit experiment dit resultaat oplevert.”
• “Wat zou er anders zijn als we een ander materiaal zouden gebruiken?”

Algemene controle van begrip vragen voor alle vakken

• “Kun je dit concept in je eigen woorden uitleggen?”
• “Geef een voorbeeld uit je eigen ervaring.”
• “Wat is het belangrijkste punt dat je onthouden moet?”
• “Hoe zou je dit aan een klasgenoot uitleggen?”
• “Waarom denk je dat dit belangrijk is om te weten?”
• “Kun je een verband leggen met wat we vorige les hebben geleerd?”

Tip: Pas deze voorbeelden aan je eigen lessen aan en varieer regelmatig in je vraagstelling om leerlingen alert en betrokken te houden.

De kracht van vragen stellen: wat zegt de wetenschap?

Volgens Barak Rosenshine, auteur van het invloedrijke artikel Principles of Instruction, is vragen stellen cruciaal voor effectief onderwijs. Uit zijn onderzoek blijkt dat docenten die tijdens begeleide oefeningen meer feitelijke en procesgerichte vragen stellen, betere resultaten behalen.

Rosenshine ontdekte dat succesvolle docenten creatieve methoden gebruikten om alle leerlingen bij de les te betrekken. Enkele effectieve strategieën zijn:

• Het antwoord aan een buurman vertellen: Dit stimuleert samenwerking en communicatie.
• Een samenvatting schrijven: Laat leerlingen de kern van de les in een of twee zinnen samenvatten en delen met een klasgenoot.
• Antwoorden opschrijven en tonen: Bijvoorbeeld op een kaartje dat omhoog wordt gehouden.
• Handen opsteken: Laat leerlingen aangeven of ze het eens zijn met het antwoord van een klasgenoot.

Door deze methoden te gebruiken, krijgen docenten waardevolle feedback van álle leerlingen en niet alleen van de meest actieve deelnemers.

Meer betrokkenheid, betere resultaten

Wanneer je controle van begrip goed toepast, worden je lessen niet alleen effectiever, maar ook interactiever. Leerlingen voelen zich meer betrokken omdat ze actief moeten deelnemen. Tegelijkertijd krijg jij als docent meer grip op het leerproces, zodat je bijtijds kunt bijsturen.

Kortom, controle van begrip is geen bijzaak, maar een essentieel onderdeel van goed onderwijs. Ga vandaag nog aan de slag met gerichte vragen en maak van elke les een succes!

Bronnen:

Hollingsworth, J., & Ybarra, S. (2023). Expliciete Directe Instructie 2.0 (EDI): Tips en technieken voor een goede les. Pica.

Rosenshine, B. (2012). Principles of Instruction: Research-based Strategies That All Teachers Should Know. American Educator, 36(1), 12–39.

Schmeier, M. (2022). Expliciete directe instructie in het voortgezet onderwijs: een praktische gids voor docenten. Pica.

---

Tip: Bewaar je evaluatieformulieren en bekijk ze maandelijks om je ontwikkeling te volgen. Je zult versteld staan van je vooruitgang!